Higiena psychiczna: jak nie dać się przewlekłemu stresowi

Higiena psychiczna: jak nie dać się przewlekłemu stresowi

Udostępnij artykuł

Psycholożka i psychoterapeutka Katarzyna Burzyńska wyjaśnia, czym jest stres, dlaczego przewlekły stres tak nas wyczerpuje i jak dbać o higienę psychiczną na co dzień: przez bycie tu i teraz, oddech, sygnały z ciała, ograniczanie informacji, odpoczynek i czułość dla siebie.

W skrócie

  • Stres to naturalna, przystosowawcza reakcja organizmu. Problemem staje się wtedy, gdy trwa długo i nie mamy kiedy się zregenerować.
  • Nie mamy wpływu na to, co dzieje się wokół nas. Mamy wpływ na to, jak zareagujemy i jak o siebie zadbamy.
  • Higiena psychiczna to codzienne „sprzątanie śmieci z głowy”: tak jak dbamy o ciało, warto regularnie dbać o psychikę.
  • Najważniejsze narzędzia: bycie tu i teraz, świadomy oddech, uważność na sygnały z ciała, ograniczanie informacji, odpoczynek, czułość dla siebie i bliskie relacje.
  • W pracy zdalnej pomagają twarde granice: ustalone godziny pracy i odpoczynek wpisany do kalendarza.

Przedłużająca się niepewność – pandemia, kryzys gospodarczy, reorganizacja w firmie – sprawia, że stres przestaje być krótką reakcją, a staje się tłem codzienności. Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka, otworzyła tym webinarem festiwal Stresopoznanie, który HearMe (dziś Hedepy for Business) współorganizował z TwojPsycholog.pl. Nagranie powstało w czasie pandemii, ale jej wskazówki dotyczą każdej sytuacji, w której długo żyjemy w napięciu.

Na co naprawdę mamy wpływ?

Katarzyna zaczyna od rozróżnienia, które zdejmuje z nas sporą część ciężaru. Nie decydujemy o tym, co nas spotyka – czy stracimy pracę, czy ktoś bliski zachoruje, kiedy skończy się kryzys.

„Jedyne, na co mamy wpływ, to to, jak zareagujemy, jak się zachowamy.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)

Przekonanie, że kontrolujemy to, co na zewnątrz, jest iluzją. Przyjęcie tego pozwala skupić energię na tym, co od nas zależy: na dbaniu o siebie.

Czym jest higiena psychiczna?

Pojęcie higieny psychicznej rozwijał w Polsce Kazimierz Dąbrowski, który współtworzył w Warszawie instytut zajmujący się tą dziedziną. Chodzi o codzienne strategie dbania o siebie – podobne do tych, które stosujemy wobec ciała.

„Sprzątamy śmieci z głowy rzadko. (…) Wtedy wiele śmieci w naszej głowie zajmuje miejsce, pochłania naszą energię.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)

Czym jest stres i kiedy zaczyna szkodzić?

Stres to automatyczna odpowiedź organizmu na trudne wydarzenie (stresor): cały szereg reakcji układu nerwowego, hormonów i emocji. Ewolucyjnie pozwalał przetrwać, a w małych ilościach mobilizuje nas do działania – także przy pozytywnych wydarzeniach, takich jak ślub czy narodziny dziecka.

Reagujemy na trzy sposoby: walką, ucieczką albo zamrożeniem. O zamrożeniu mówi się najrzadziej, a to ono często pojawia się przy długotrwałych kryzysach: czujemy bezradność i nie wiemy, co zrobić. Ucieczką bywa nie tylko alkohol, ale też zakupy, sport czy praca.

Przewlekły stres sprawia, że układ nerwowy jest w ciągłej aktywacji. Może to dawać objawy w ciele, np. bóle głowy, kołatanie serca, problemy skórne czy trawienne. Jeśli takie objawy się utrzymują, warto skonsultować się z lekarzem. Długotrwałe przeciążenie bez „ładowania baterii” to też prosta droga do wypalenia.

Źródłem stresu bywamy także my sami: życie w „kulturze braku”, ciągłe porównywanie się z innymi i poczucie, że musimy być lepsi.

Dlaczego warto być „tu i teraz”?

Gdy żyjemy wspomnieniami albo czarnymi scenariuszami, nakręcamy emocje, które nie dotyczą chwili obecnej.

„Ta umiejętność bycia w teraźniejszości przede wszystkim zmniejsza lęk.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)

Nie trzeba do tego wiele. Wystarczą mikromomenty: podnieś wzrok znad komputera i zauważ, co widzisz, jaki ma kolor i fakturę. Sprawdź, jak siedzisz i gdzie ciało dotyka podłoża. To „kotwice”, które przywołują nas do rzeczywistości – przy myciu naczyń, na spacerze, w rozmowie z bliską osobą.

Jak oddech i ciało pomagają radzić sobie ze stresem?

Oddech to najprostsze narzędzie, które zawsze mamy pod ręką. Zwróć uwagę, czy oddychasz płytko, czy głęboko, ustami czy nosem. Najlepiej dotlenia organizm oddech przeponowy – „pełnym brzuchem”. Krótkie ćwiczenie oddechowe z tego webinaru znajdziesz w odcinku Ćwiczenie oddechowe na stres: 4 minuty.

Sygnały z ciała podpowiadają, że dzieje się coś trudnego: przyspieszone bicie serca, zaciśnięta szczęka, napięte plecy, pocenie się. Warto się na chwilę zatrzymać i sprawdzić, co się ze mną dzieje.

Higiena psychiczna – jak dbać o siebie w przewlekłym stresie

Jakie codzienne nawyki wspierają higienę psychiczną?

  • Realistyczny optymizm – nie „toksyczna pozytywność”, ale nastawienie, że jakoś się ułoży. Jak mówi Katarzyna, z badań wiadomo, że optymizmu można się nauczyć.
  • Ograniczanie informacji – mózg zalany bodźcami nie jest w stanie ich przetworzyć.
  • Odpoczynek – nie jako nagroda, ale obowiązek.

„Odpoczynek to jest nasz absolutny obowiązek.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)

  • Czas tylko dla siebie – np. godzina dziennie na spacer bez telefonu.
  • Czułość dla siebie – traktowanie siebie z troską, jak dziecko, które można przytulić i pozwolić mu odpocząć.

„Chciałabym, żebyście zapamiętali takie dwa słowa: czułość i (…) czułość do siebie.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)

  • Relacje – szczere, oparte na wzajemności. Gdy nie możemy się spotkać, pomaga pogłębienie rozmowy: zamiast „jak się masz?” – „ale tak naprawdę, jak się czujesz?”.
  • Danie ujścia emocjom – płacz czy krzyk też są sposobem na rozładowanie napięcia.

Jak oddzielić pracę od odpoczynku w pracy zdalnej?

Gdy biuro, szkoła i dom są w jednym miejscu, granice łatwo się zacierają. Katarzyna radzi ustalić twarde zasady: godziny pracy, po których komputer zostaje zamknięty.

„Z szacunku do siebie tam nie zaglądam.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)

Pomaga plan dnia z blokami pracy, spaceru i czasu dla bliskich – choćby zapisany na tablicy na lodówce. Do listy zadań warto wpisać też odpoczynek: kawę, spacer, czułość dla siebie.

Jeśli ucieczka od stresu zamienia się w przymus (np. nadmiar ćwiczeń), pierwszym krokiem jest zauważenie tego schematu, a drugim szukanie innych sposobów rozładowania emocji, np. rozmowy z bliską osobą. Gdy trudno wyjść z tego samemu, warto porozmawiać z psychologiem.

O stresie w pracy piszemy też w tekście Stres w pracy: jak reagować?, a o tym, jak radzić sobie z niepokojem, gdy na świecie dzieje się coś trudnego, Katarzyna Burzyńska mówi w odcinku Jak radzić sobie z niepokojącymi wydarzeniami na świecie.

Hedepy for Business prowadzi webinary i warsztaty o stresie i higienie psychicznej dla zespołów, a pracownicy mogą anonimowo porozmawiać z psychologiem.


© Hedepy sp. z o.o.

Jeśli stan zdrowia psychicznego zagraża Tobie lub osobom z Twojego otoczenia, niezwłocznie skontaktuj się z telefonem zaufania (pod numerem: 116 123).
Nasi psychoterapeuci lub Hedepy sp zoo. nie ponoszą odpowiedzialności za Twój stan zdrowia.

VisaMastercardGoogle PayApple PayPayPal