
Psycholożka i psychoterapeutka Katarzyna Burzyńska wyjaśnia, czym jest stres, dlaczego przewlekły stres tak nas wyczerpuje i jak dbać o higienę psychiczną na co dzień: przez bycie tu i teraz, oddech, sygnały z ciała, ograniczanie informacji, odpoczynek i czułość dla siebie.
W skrócie
Przedłużająca się niepewność – pandemia, kryzys gospodarczy, reorganizacja w firmie – sprawia, że stres przestaje być krótką reakcją, a staje się tłem codzienności. Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka, otworzyła tym webinarem festiwal Stresopoznanie, który HearMe (dziś Hedepy for Business) współorganizował z TwojPsycholog.pl. Nagranie powstało w czasie pandemii, ale jej wskazówki dotyczą każdej sytuacji, w której długo żyjemy w napięciu.
Katarzyna zaczyna od rozróżnienia, które zdejmuje z nas sporą część ciężaru. Nie decydujemy o tym, co nas spotyka – czy stracimy pracę, czy ktoś bliski zachoruje, kiedy skończy się kryzys.
„Jedyne, na co mamy wpływ, to to, jak zareagujemy, jak się zachowamy.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)
Przekonanie, że kontrolujemy to, co na zewnątrz, jest iluzją. Przyjęcie tego pozwala skupić energię na tym, co od nas zależy: na dbaniu o siebie.
Pojęcie higieny psychicznej rozwijał w Polsce Kazimierz Dąbrowski, który współtworzył w Warszawie instytut zajmujący się tą dziedziną. Chodzi o codzienne strategie dbania o siebie – podobne do tych, które stosujemy wobec ciała.
„Sprzątamy śmieci z głowy rzadko. (…) Wtedy wiele śmieci w naszej głowie zajmuje miejsce, pochłania naszą energię.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)
Stres to automatyczna odpowiedź organizmu na trudne wydarzenie (stresor): cały szereg reakcji układu nerwowego, hormonów i emocji. Ewolucyjnie pozwalał przetrwać, a w małych ilościach mobilizuje nas do działania – także przy pozytywnych wydarzeniach, takich jak ślub czy narodziny dziecka.
Reagujemy na trzy sposoby: walką, ucieczką albo zamrożeniem. O zamrożeniu mówi się najrzadziej, a to ono często pojawia się przy długotrwałych kryzysach: czujemy bezradność i nie wiemy, co zrobić. Ucieczką bywa nie tylko alkohol, ale też zakupy, sport czy praca.
Przewlekły stres sprawia, że układ nerwowy jest w ciągłej aktywacji. Może to dawać objawy w ciele, np. bóle głowy, kołatanie serca, problemy skórne czy trawienne. Jeśli takie objawy się utrzymują, warto skonsultować się z lekarzem. Długotrwałe przeciążenie bez „ładowania baterii” to też prosta droga do wypalenia.
Źródłem stresu bywamy także my sami: życie w „kulturze braku”, ciągłe porównywanie się z innymi i poczucie, że musimy być lepsi.
Gdy żyjemy wspomnieniami albo czarnymi scenariuszami, nakręcamy emocje, które nie dotyczą chwili obecnej.
„Ta umiejętność bycia w teraźniejszości przede wszystkim zmniejsza lęk.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)
Nie trzeba do tego wiele. Wystarczą mikromomenty: podnieś wzrok znad komputera i zauważ, co widzisz, jaki ma kolor i fakturę. Sprawdź, jak siedzisz i gdzie ciało dotyka podłoża. To „kotwice”, które przywołują nas do rzeczywistości – przy myciu naczyń, na spacerze, w rozmowie z bliską osobą.
Oddech to najprostsze narzędzie, które zawsze mamy pod ręką. Zwróć uwagę, czy oddychasz płytko, czy głęboko, ustami czy nosem. Najlepiej dotlenia organizm oddech przeponowy – „pełnym brzuchem”. Krótkie ćwiczenie oddechowe z tego webinaru znajdziesz w odcinku Ćwiczenie oddechowe na stres: 4 minuty.
Sygnały z ciała podpowiadają, że dzieje się coś trudnego: przyspieszone bicie serca, zaciśnięta szczęka, napięte plecy, pocenie się. Warto się na chwilę zatrzymać i sprawdzić, co się ze mną dzieje.

„Odpoczynek to jest nasz absolutny obowiązek.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)
„Chciałabym, żebyście zapamiętali takie dwa słowa: czułość i (…) czułość do siebie.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)
Gdy biuro, szkoła i dom są w jednym miejscu, granice łatwo się zacierają. Katarzyna radzi ustalić twarde zasady: godziny pracy, po których komputer zostaje zamknięty.
„Z szacunku do siebie tam nie zaglądam.” – Katarzyna Burzyńska, psycholożka i psychoterapeutka (zobacz fragment)
Pomaga plan dnia z blokami pracy, spaceru i czasu dla bliskich – choćby zapisany na tablicy na lodówce. Do listy zadań warto wpisać też odpoczynek: kawę, spacer, czułość dla siebie.
Jeśli ucieczka od stresu zamienia się w przymus (np. nadmiar ćwiczeń), pierwszym krokiem jest zauważenie tego schematu, a drugim szukanie innych sposobów rozładowania emocji, np. rozmowy z bliską osobą. Gdy trudno wyjść z tego samemu, warto porozmawiać z psychologiem.
O stresie w pracy piszemy też w tekście Stres w pracy: jak reagować?, a o tym, jak radzić sobie z niepokojem, gdy na świecie dzieje się coś trudnego, Katarzyna Burzyńska mówi w odcinku Jak radzić sobie z niepokojącymi wydarzeniami na świecie.
Hedepy for Business prowadzi webinary i warsztaty o stresie i higienie psychicznej dla zespołów, a pracownicy mogą anonimowo porozmawiać z psychologiem.
Jeśli stan zdrowia psychicznego zagraża Tobie lub osobom z Twojego otoczenia, niezwłocznie skontaktuj się z telefonem zaufania (pod numerem: 116 123).
Nasi psychoterapeuci lub Hedepy sp zoo. nie ponoszą odpowiedzialności za Twój stan zdrowia.