Jak rozmawiać o zdrowiu psychicznym w pracy? Janina Bąk

Firmy organizują dni zdrowia psychicznego, mają strategie wellbeingowe i benefity. A jednak gdy pracownik mówi „coś jest nie tak”, wciąż czujemy dyskomfort i nie wiemy, jak zacząć. W tym odcinku Kasia Gryzło, CEO i założycielka HearMe oraz Hedepy for Business, rozmawia z Janiną Bąk – statystyczką i autorką bestsellerowych książek, która publicznie mówi o życiu z chorobą psychiczną.

Gotowce, które zamykają rozmowę

Janina dzieli wyświechtane teksty na trzy grupy:

• proste rady na skomplikowany problem: „idź pobiegaj”, „jedz orzechy, bo wyglądają jak mózg”,
• odwołania do silnej woli: „wstań z łóżka”, „weź się w garść”,
• porównania: „inni mają gorzej”, „kiedyś depresji nie było”.

Intencje bywają dobre, ale skutek jest taki, że osoba w kryzysie uczy się, że nie warto mówić o swoich trudnościach. Do tej listy dochodzi „chłopaki nie płaczą” – a to mężczyźni są w najgorszych statystykach samobójstw w Polsce. Kobiety po prostu częściej proszą o pomoc.

Co mówić zamiast sloganów?

Zrób wdech i wydech, zanim powiesz pierwsze zdanie, które się ciśnie. Jeśli nie wiesz, co powiedzieć, zapytaj: „Czy mogę ci jakoś pomóc?” albo zapewnij: „Jestem, czegokolwiek potrzebujesz”. Lepiej zaoferować pomoc jednej osobie za dużo niż jednej za mało. A jeśli czujesz się zagubiony, wróć do tematu później – lepiej przygotowany.

Bezpieczeństwo psychologiczne i L4

Janina przywołuje badanie Google, z którego wynika, że to bezpieczeństwo psychologiczne najmocniej wpływa na efektywność zespołów. W praktyce oznacza to, że zwolnienie z powodu zdrowia psychicznego traktujemy tak samo jak L4 ze złamaną nogą. Nie wchodzimy w rolę sędziego, kto „zasługuje” na pomoc, i nie gramy w teleturniej „kto ma gorzej”.

Dobrym sygnałem jest też troska o powrót pracownika po L4: zespół zastanawia się, jak go przyjąć i czy rozmawiać o tym, co się wydarzyło.

Czy ChatGPT może być terapeutą?

ChatGPT przydaje się w sprawach formalnych: gdzie zadzwonić, do kogo się udać, czym różni się psycholog od psychiatry. Nie zastąpi jednak terapeuty – nie zawsze rozpozna sygnały zagrożenia, a do tego chętnie przytakuje. A młodzi coraz częściej szukają u czatbotów wsparcia: według badania RAND opublikowanego w JAMA Network Open z porad AI w sprawach zdrowia psychicznego korzysta co ósma osoba w wieku 12–21 lat w USA, a w grupie 18–21 lat – co piąta. Ważne: gdy ktoś jest w sytuacji zagrożenia życia, dzwonimy na 112.

Warto też weryfikować specjalistów, także tych z Instagrama. W Polsce wciąż nie ma ustawy o zawodzie psychologa, więc mamy pełne prawo zapytać o wykształcenie i ukończone szkolenie psychoterapeutyczne.

Konkretne sytuacje w pracy

Ktoś mówi „czuję się gorzej”. To dobra wiadomość o relacji – ta osoba ci ufa. Odłóż to, co robisz, znajdź spokojne miejsce, słuchaj bez oceniania i zapytaj: „Jak mogę cię wesprzeć?”. Potem wróć z pytaniem, jak się czuje.

Podejrzewasz wypalenie. Nie stawiaj diagnozy. Sygnałem, żeby iść do specjalisty, są objawy trwające dłużej niż dwa tygodnie albo wyraźny spadek jakości życia. Jak podkreśla Janina, wypalenie to nie brak silnej woli: „zostało rozpoznane […] jako jednostka, jako zaburzenie, a nie brak silnej woli”. WHO ujęła je w klasyfikacji ICD-11 (kod QD85) jako zjawisko związane z pracą. Janina zwraca też uwagę, że Polska jest w europejskiej czołówce, jeśli chodzi o wypalenie. Dane to potwierdzają: w badaniu EU-OSHA OSH Pulse 2025 aż 59% pracowników w Polsce zgłosiło ogólne zmęczenie związane z pracą – najwięcej w UE, przy średniej 37% (omówienie).

Terapia nie pomaga. Duże znaczenie ma relacja terapeutyczna. Janina zanim trafiła na swoją terapeutkę, była u pięciu innych. Warto szukać dalej.

Ktoś mówi o swoim leczeniu. Nie ignoruj tego i nie zmieniaj tematu. Zareaguj adekwatnie i daj znać, że możecie porozmawiać. Często nie chodzi o radę, tylko o to, żeby ktoś wysłuchał.

Telefony zaufania

Dbanie o zdrowie psychiczne w firmie może kosztować 0 zł. Wystarczy np. mail do wszystkich pracowników z numerami pomocowymi, takimi jak Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym (800 70 2222, całodobowo) czy Kryzysowy Telefon Zaufania (116 123).