Jak lider może zadbać o siebie w kryzysie i przy trudnych decyzjach?

Jak lider może zadbać o siebie w kryzysie i przy trudnych decyzjach?

Udostępnij artykuł

Coachka i konsultantka kryzysowa Ola Piotrowicz-Przyłuska pokazuje, jak liderzy mogą ograniczać dystres, podejmować trudne decyzje świadomie i prowadzić trudne rozmowy, nie tracąc siebie z oczu.

W skrócie

  • Liderzy też są ludźmi. Do zwykłych obciążeń dochodzą odpowiedzialność za zespół i wynik oraz poczucie osamotnienia w roli.
  • Kryzys psychiczny nie jest chorobą. To reakcja zdrowej osoby na okoliczności, które w danym momencie przerastają jej zasoby. Może się zdarzyć każdemu.
  • Dystres ogranicza się na dwa sposoby: dbając o zasoby (sen, ruch, nawodnienie, odpoczynek, wsparcie) i angażując „racjonalną” część mózgu w świadome decyzje.
  • Pomagają proste techniki: scenariusze, zarządzanie ryzykiem, model GROW, metoda WOOP i pytania kartezjańskie.
  • W trudnych rozmowach mów „ja decyduję” zamiast „muszę” czy „podjęto decyzję”, nazywaj emocje i stawiaj granice.

Gdy firma tnie koszty, zamraża płace albo zwalnia, liderzy dostają podwójne obciążenie: własne obawy o przyszłość i odpowiedzialność za zespół. Ola Piotrowicz-Przyłuska, coachka, mentorka i konsultantka kryzysowa z ponad 20-letnim doświadczeniem liderskim – także w restrukturyzacjach i przy zamrożonych płacach – na webinarze HearMe (dziś Hedepy for Business) mówiła o tym, jak w takim czasie nie stracić równowagi.

Czym jest kryzys psychiczny i dlaczego dotyka też liderów?

Kryzys psychiczny to nie choroba. To naturalna reakcja zdrowej osoby na sytuację, która w danym momencie subiektywnie przerasta jej zasoby. Może go wywołać:

  • nagłe wydarzenie – utrata bliskiej osoby, niespodziewana utrata pracy, trudna diagnoza,
  • przedłużająca się sytuacja – np. toksyczne środowisko pracy, które przez miesiące albo lata drenuje zasoby.

Liderzy mają zwykle nieco większe zasoby niż przeciętnie – inaczej nie wzięliby na siebie tej odpowiedzialności. Ale te zasoby nie są niewyczerpywalne. Do tego dochodzi specyficzne poczucie osamotnienia w roli lidera i braku zrozumienia otoczenia.

Czy lider ma prawo się bać?

Wokół roli lidera krąży stereotyp: ma być twardy, odważny, bez strachu. Ola uważa, że to przekonanie bardzo utrudnia życie.

„Mamy pełne prawo do emocji, również trudnych. To jest element naszego człowieczeństwa.” – Ola Piotrowicz-Przyłuska, coachka, mentorka i konsultantka kryzysowa (zobacz fragment)

Przyznanie przed sobą, że sytuacja jest trudna, to pierwszy krok. Dopiero potem można świadomie przeanalizować: co mogę zrobić? Co z tego chcę zrobić? Co ostatecznie decyduję?

„Świadomość buduje kontrolę.” – Ola Piotrowicz-Przyłuska, coachka, mentorka i konsultantka kryzysowa (zobacz fragment)

Jak zadbać o swoje zasoby?

Stres sam w sobie nie jest zły. Eustres mobilizuje i daje energię. Dystres to stres nadmierny, który w dłuższym czasie może prowadzić m.in. do wypalenia zawodowego, stanów lękowych czy depresji.

W kryzysie część mózgu odpowiedzialna za emocje jest pobudzona, a kora przedczołowa, która pomaga je regulować, działa słabiej. Świadome analizowanie sytuacji zużywa przy tym dużo energii. Dlatego tak ważne są podstawy:

  • odpoczynek i czas bez pracy, także na „ponudzenie się”,
  • ruch, najlepiej na świeżym powietrzu,
  • nawodnienie (Ola trzyma na biurku bidon, żeby nie zapominać o piciu),
  • sen – zwykle ok. 7–8 godzin,
  • aktywności, które „ładują baterię”: spotkania ze znajomymi, książka, podróż, hobby,
  • rozmowa z życzliwą osobą, która pomoże spojrzeć na sytuację z innej perspektywy.

Ola przytacza zdanie, które usłyszała kiedyś na szkoleniu dla menedżerów: w macierzy Eisenhowera zdrowie lidera powinno zawsze być w polu „ważne, niepilne”. Inaczej w pewnym momencie samo przeskoczy do „ważne i pilne”.

Jeśli mimo dbania o siebie zasoby się nie odnawiają, warto pójść na konsultację kryzysową albo do psychoterapeuty. Ola radzi też zrobić podstawowe badania lekarskie – przewlekłe zmęczenie i problemy ze snem mogą mieć przyczynę fizjologiczną.

Lider w kryzysie – jak ograniczać dystres i podejmować decyzje

Jak podejmować trudne decyzje z mniejszym stresem?

Druga strona to „ćwiczenie” kory przedczołowej, żeby pomagała regulować emocje. Ola poleca:

  • Techniki powrotu do „tu i teraz” – mózg lubi projektować czarne scenariusze i reaguje na nie emocjami, jakby działy się naprawdę.
  • Scenariusze – co najmniej optymistyczny, neutralny i pesymistyczny. Ola widzi, że nawet osoby na najwyższych stanowiskach często o tym zapominają.
  • Zarządzanie ryzykiem – jakie są najważniejsze ryzyka i co zrobimy, gdy zaczną się materializować? Gdy ktoś mówi, że projekt nie ma żadnych ryzyk, powinna zapalić się lampka ostrzegawcza.
  • Model GROW – cel (Goal), rzeczywistość (Reality), opcje (Options), decyzja (Will).
  • Metoda WOOP – życzenie (Wish), rezultat (Outcome), przeszkody (Obstacles), plan (Plan) na wypadek, gdy przeszkody się pojawią.
  • Pytania kartezjańskie – co się wydarzy, jeśli to zrobię? Co się nie wydarzy, jeśli to zrobię? Co się wydarzy, jeśli tego nie zrobię? Co się nie wydarzy, jeśli tego nie zrobię?
  • Perspektywa innych – burza mózgów, coaching zespołowy, mentoring.

Nie ma decyzji idealnych. Celem jest decyzja świadoma i wystarczająco dobra. Trzeba też pamiętać o efekcie pominięcia (omission bias): mamy skłonność oceniać działanie jako bardziej ryzykowne niż bezczynność.

„Bezczynność też jest decyzją.” – Ola Piotrowicz-Przyłuska, coachka, mentorka i konsultantka kryzysowa (zobacz fragment)

Jak rozmawiać z pracownikami o pieniądzach w kryzysie?

Presja płacowa w czasie wysokiej inflacji jest naturalna. Pracownicy, którzy nie odpowiadają za całość firmy, nie muszą rozumieć jej sytuacji. Ich interesem jest, by ich praca była dobrze wynagradzana.

W trudnej rozmowie pomagają:

  • zrozumienie potrzeb – własnych i drugiej strony,
  • jasny, asertywny i empatyczny komunikat decyzji, która jest świadoma i wystarczająco dobra,
  • przyzwolenie na emocje – swoje i rozmówcy – oraz granice dla zachowań.

Konkretne triki językowe:

  1. Zamień „ale” na „jednocześnie”. „Jesteś bardzo dobrym pracownikiem, ale…” przekreśla to, co padło wcześniej.
  2. Unikaj „muszę” i „musisz”. Zamiast „muszę cię zwolnić” powiedz „decyduję się na redukcję zatrudnienia”. Bierzesz wtedy odpowiedzialność za decyzję.
  3. Unikaj bezosobowej liczby mnogiej. „Podjęto decyzję” rodzi pytanie: kto? Mów „zarząd zdecydował” albo „ja decyduję”.
  4. Przyznaj przed sobą, że rozmowa jest trudna. Samo nazwanie tego często obniża napięcie.
  5. Kontenerowanie emocji – „masz prawo czuć się sfrustrowany”.
  6. Komunikat „ja” – gdy ktoś przekracza twoje granice: opisz sytuację, swoje emocje, potrzebę i prośbę. Jeśli to nie działa, zapowiedz konsekwencję i ją zrealizuj.
  7. Zdarta płyta – spokojnie powtarzaj, że decyzja zapadła, i rozmawiaj o tym, jak możesz pomóc w tej sytuacji.

Ćwiczenie: dwie minuty na oddech

Gdy czujesz, że sytuacja cię przytłacza:

  1. Odwróć się od komputera i zamknij oczy.
  2. Postaw obie stopy mocno na podłodze i poczuj podłoże.
  3. Skup się na oddechu: jak powietrze wchodzi do płuc i z nich wychodzi.
  4. Jeśli pojawiają się myśli, zauważ je i spokojnie wróć do oddechu.

Powtarzane dwa razy dziennie pomaga wrócić do „tu i teraz” i odzyskać dostęp do zasobów.

O tym, jak zatrzymać ludzi w zespole, gdy nie ma budżetu na podwyżki, Ola mówi w odcinku Jak zatrzymać pracownika, gdy firmy nie stać na podwyżkę?. Więcej o radzeniu sobie z niepewnością znajdziesz w odcinku Tolerancja niepewności: jak radzić sobie z emocjami w kryzysie i w tekście Stres w pracy: jak reagować?.

W Hedepy for Business liderzy i menedżerowie mogą skorzystać z konsultacji z psychologiem, coachem lub mentorem – także przy przygotowaniu do trudnych rozmów.


© Hedepy sp. z o.o.

Jeśli stan zdrowia psychicznego zagraża Tobie lub osobom z Twojego otoczenia, niezwłocznie skontaktuj się z telefonem zaufania (pod numerem: 116 123).
Nasi psychoterapeuci lub Hedepy sp zoo. nie ponoszą odpowiedzialności za Twój stan zdrowia.

VisaMastercardGoogle PayApple PayPayPal