Rodzaje psychoterapii: znajdź nurt dla siebie

Przygotowaliśmy przegląd nurtów psychoterapii, by pomóc Ci zrozumieć wszystkie podejścia. Sprawdź, czego możesz spodziewać się na sesjach w poszczególnych nurtach!

Najważniejsze: nie musisz tak bardzo przejmować się wyborem nurtu

Warto wiedzieć, czym różni się CBT od Gestalt czy terapii psychodynamicznej. Ale wybór nurtu nie jest jedyną, ani nawet najważniejszą, kwestią przy szukaniu terapeuty.

Ogromne znaczenie ma też to, jak czujesz się w kontakcie z konkretną osobą. Czy masz poczucie, że możesz mówić otwarcie? Że terapeuta Cię słucha i rozumie, z czym przychodzisz? Jeśli tak, warto dać tej relacji szansę.

Wielu terapeutów korzysta też z elementów różnych podejść i dopasowuje sposób pracy do osoby oraz problemu.

Jeśli zastanawiasz się, po czym właściwie poznać dobrego terapeutę, przeczytaj też:artykuł: Jak znaleźć odpowiedniego specjalistę.

Nurty psychoterapii – czym się różnią?

Poniżej znajdziesz dziesięć podejść, z którymi możesz spotkać się najczęściej.

1. CBT, czyli terapia poznawczo-behawioralna

CBT to zwykle dość konkretna i uporządkowana forma terapii. Razem z terapeutą przyglądasz się temu, jak Twoje myśli wpływają na emocje i zachowanie, a później pracujesz nad zmianą schematów, które Ci nie służą.

Czasem pojawiają się też zadania między sesjami. Jeśli na przykład zmagasz się z lękiem społecznym, praca może polegać na stopniowym oswajaniu sytuacji, które wywołują napięcie: od poproszenia sprzedawcy o pomoc po rozpoczęcie rozmowy z kimś obcym.

Wszystko krok po kroku i w tempie dopasowanym do Ciebie.

CBT może Ci odpowiadać, jeśli:

• lubisz wiedzieć, nad czym konkretnie pracujesz,
• zależy Ci na praktycznych narzędziach i zauważalnej zmianie,
• bardziej interesuje Cię to, co dzieje się teraz, niż długa analiza przeszłości.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• przede wszystkim chcesz lepiej poznać siebie i swoją historię,
• interesują Cię pytania o sens, tożsamość czy bardziej egzystencjalne tematy.

To jedna z najczęściej wybieranych metod terapeutycznych, dlatego poświęciliśmy jej cały artykuł: Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): na czym polega?

2. Terapia Gestalt

W Gestalcie dużo uwagi poświęca się temu, co dzieje się z Tobą właśnie teraz - jakie emocje się pojawiają, co czujesz w ciele i jak reagujesz, kiedy mówisz o konkretnych rzeczach.

Terapeuta może na przykład zauważyć, że przy pewnym temacie zaczynasz mówić ciszej albo mocniej zaciskasz dłonie i zapytać, co w tym momencie czujesz.

W tym nurcie pojawiają się też różnego rodzaju eksperymenty. Jeśli trudno Ci mówić „nie” innym osobom - na przykład współpracownikom (czujesz się jak people-pleaser) - terapeuta może zaproponować, żebyś podczas sesji przećwiczył taką sytuację i sprawdził, co się wtedy w Tobie dzieje.

Gestalt może Ci odpowiadać, jeśli:

• chcesz lepiej rozumieć swoje emocje,
• interesuje Cię nie tylko rozmowa, ale też to, czego doświadczasz w danej chwili,
• chcesz lepiej poznawać siebie.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• wolisz bardzo konkretny plan działania,
• oczekujesz przede wszystkim narzędzi do rozwiązania jednego, jasno określonego problemu.

3. Terapia systemowa

Terapia systemowa patrzy na człowieka w kontekście jego relacji - rodzinnych, partnerskich, zawodowych czy społecznych.

Zamiast skupiać się wyłącznie na tym, „co jest nie tak ze mną”, przygląda się temu, jak działa cały układ relacji i co dzieje się między jego uczestnikami.

Jeśli na przykład często kłócisz się z partnerem, możecie wspólnie sprawdzić, w którym momencie rozmowa zaczyna się wykolejać, jakie schematy się powtarzają i co można zrobić inaczej.

Ten nurt może Ci odpowiadać, jeśli:

• dużo Twoich trudności dotyczy relacji,
• chcesz popracować nad komunikacją,
• zależy Ci na szukaniu nowych rozwiązań i sposobów reagowania.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• zależy Ci przede wszystkim na bardzo głębokim poznawaniu swojej przeszłości,
• chcesz skupić się głównie na własnych emocjach i wewnętrznych przeżyciach.

4. Terapia głęboka (psychoanaliza)

To właśnie tutaj najczęściej pojawia się nazwisko Freuda.

Psychoanaliza skupia się na przeszłości, nieświadomych procesach i doświadczeniach, które mogą wpływać na to, jak funkcjonujesz dzisiaj.

Jeśli np. masz niskie poczucie własnej wartości, podczas terapii możecie przyglądać się temu, skąd wzięły się przekonania, które masz na swój temat. Czy znaczenie miała krytyka ze strony rodziców? Trudne doświadczenie w szkole? A może pewien schemat powtarzał się przez wiele lat?

Nie chodzi o szukanie jednego momentu, który „wszystko zepsuł”, ale o lepsze zrozumienie, jak Twoja historia łączy się z tym, czego doświadczasz obecnie.

Psychoanaliza może Ci odpowiadać, jeśli:

• chcesz naprawdę głęboko poznawać siebie,
• ciekawi Cię wpływ dzieciństwa i wcześniejszych relacji na dorosłe życie,
• nie przeszkadza Ci dłuższy proces terapeutyczny.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• szukasz przede wszystkim praktycznych narzędzi na tu i teraz,
• nie masz potrzeby wracania do swojej historii.

5. Analiza transakcyjna (AT)

Analiza transakcyjna dużo uwagi poświęca relacjom i komunikacji.

Jednym z najbardziej znanych założeń tego podejścia jest to, że w różnych sytuacjach możemy funkcjonować z pozycji Rodzica, Dorosłego albo Dziecka.

W praktyce może to pomóc zauważyć na przykład, dlaczego podczas rozmowy z szefem nagle zaczynasz czuć się jak uczeń wzywany do tablicy albo dlaczego w kłótniach z partnerem wciąż powtarza się ten sam scenariusz.

AT może Ci odpowiadać, jeśli:

• chcesz lepiej rozumieć swoje reakcje w relacjach,
• interesują Cię powtarzające się schematy komunikacji,
• lubisz, kiedy emocje można połączyć z dość konkretnym modelem ich rozumienia.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• nie przepadasz za modelami i schematami,
• wolisz bardziej swobodną, mniej uporządkowaną pracę terapeutyczną.

6. Terapia skoncentrowana na osobie (PCA)

W tym nurcie terapeuta nie jest osobą, która mówi Ci, co powinieneś zrobić.

Jego rolą jest raczej stworzenie takiej relacji, w której możesz bezpiecznie przyglądać się sobie, swoim emocjom i temu, czego potrzebujesz.

Dużą rolę odgrywają tu empatia, akceptacja i brak oceniania.

To podejście może Ci odpowiadać, jeśli:

• potrzebujesz przede wszystkim przestrzeni, żeby spokojnie poukładać własne myśli,
• nie oczekujesz od terapeuty gotowych rad,
• ważna jest dla Ciebie relacja i poczucie bycia naprawdę wysłuchanym.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• chcesz, żeby terapeuta bardzo aktywnie prowadził terapię,
• zależy Ci na zadaniach, ćwiczeniach i konkretnym planie działania.

7. Terapia ericksonowska

Terapia ericksonowska chętnie korzysta z metafor, wyobraźni, opowieści i technik relaksacyjnych. Jedną z wykorzystywanych metod może być również hipnoza terapeutyczna.

Zamiast szczegółowo analizować każdy problem, terapeuta może zaprosić Cię do pracy z obrazami i skojarzeniami. Jeśli na przykład przed wystąpieniami publicznymi mocno napina Ci się ciało albo boli Cię brzuch, podczas sesji możecie pracować z wyobrażeniem sytuacji, rozluźnieniem czy metaforą pomagającą spojrzeć na doświadczenie trochę inaczej.

Ten nurt może Ci odpowiadać, jeśli:

• dobrze czujesz się w pracy z wyobraźnią i metaforami,
• lubisz mniej dosłowne formy pracy,
• interesują Cię techniki relaksacyjne.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• najlepiej czujesz się przy bardzo konkretnym, logicznym podejściu,
• praca z metaforami czy transem budzi Twój opór.

8. Terapia jungowska

Terapia jungowska wywodzi się z koncepcji Carla Gustava Junga. Duże znaczenie mają w niej symbole, sny, wyobraźnia i poszukiwanie znaczeń.

Podczas terapii możecie przyglądać się snom, powracającym motywom albo obrazom, które mają dla Ciebie szczególne znaczenie. To nurt, który często interesuje osoby poszukujące nie tylko rozwiązania konkretnego problemu, ale też głębszego zrozumienia siebie, własnej tożsamości i kierunku, w którym chcą iść.

Może Ci odpowiadać, jeśli:

• ciekawią Cię sny, symbole i znaczenia,
• ważny jest dla Ciebie rozwój osobisty,
• lubisz zadawać sobie bardziej egzystencjalne pytania.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• wolisz bardzo konkretne i praktyczne podejście,
• nie odnajdujesz się w pracy ze snami czy symbolami.

9. Terapia doświadczeniowa

Jak sama nazwa wskazuje, w terapii doświadczeniowej nie chodzi wyłącznie o opowiadanie o emocjach, ale także o kontakt z nimi podczas sesji.

Terapeuta może zaproponować pracę z ruchem, głosem, ciałem albo inną formą wyrażenia tego, co czujesz. Jeśli na przykład masz tendencję do tłumienia złości, możecie poszukać bezpiecznego sposobu na to, żeby ją zauważyć, nazwać i wyrazić - zamiast natychmiast ją odcinać.

To podejście może Ci odpowiadać, jeśli:

• masz poczucie, że dużo emocji w sobie zatrzymujesz,
• sama rozmowa wydaje Ci się niewystarczająca,
• dobrze czujesz się w bardziej aktywnej pracy podczas sesji.

Może być mniej dla Ciebie, jeśli:

• taka forma wyrażania emocji jest dla Ciebie bardzo niekomfortowa,
• wolisz spokojniejszą terapię opartą głównie na rozmowie.

10. Terapia integracyjna: mix różnych podejść psychoterapeutycznych

Tutaj nie wybierasz jednej „szufladki”.

Terapeuta integracyjny korzysta z różnych podejść i dobiera sposób pracy do konkretnej osoby, sytuacji i celu terapii. Jeśli na przykład przychodzisz z samotnością, możecie przyjrzeć się Twoim relacjom rodzinnym, później pracować nad sposobem nawiązywania kontaktów z innymi, a jeszcze innym razem skupić się na tym, jak samotność odczuwasz i przeżywasz.

Nie oznacza to przypadkowego mieszania technik. Chodzi o korzystanie z różnych sposobów pracy w zależności od tego, czego potrzebujesz.

Rzadziej stosowane metody psychoterapii, z którymi możesz się spotkać

Dziesięć powyższych podejść należy do najczęściej stosowanych. Ale jest ich znacznie więcej. Te dodatkowe metody są często wariantami powyższych lub skupiają się na alternatywnych technikach doświadczeniowych: Inne nurty i metody psychoterapii, z którymi możesz się spotkać

Lista oczywiście nie kończy się na tych dziesięciu podejściach. Możesz spotkać się również z takimi nazwami jak:

• Terapia egzystencjalna – koncentruje się na takich tematach jak sens życia, wolność, odpowiedzialność, samotność, przemijanie czy śmierć.
• EMDR – metoda wykorzystywana przede wszystkim w pracy z traumatycznymi doświadczeniami. Jednym z jej elementów jest obustronna stymulacja, np. za pomocą ruchu gałek ocznych. - Terapia psychodynamiczna – bada między innymi to, jak wcześniejsze relacje i nieuświadomione mechanizmy wpływają na Twoje obecne funkcjonowanie. - Terapia narracyjna – pomaga przyjrzeć się historiom, które opowiadasz o sobie i swoim życiu, oraz oddzielić problem od własnej tożsamości.
• Terapia humanistyczna – to szeroka grupa podejść, do której zalicza się między innymi terapię skoncentrowaną na osobie, Gestalt i terapię egzystencjalną. Duży nacisk kładzie na rozwój, samoakceptację i indywidualne doświadczenie człowieka.
• Terapia regresji – alternatywna metoda zakładająca powrót do bardzo wczesnych wspomnień, a w niektórych wersjach również do rzekomych poprzednich wcieleń. Nie ma potwierdzonych podstaw naukowych i może wiązać się z ryzykiem powstawania fałszywych wspomnień.

Nie wiesz, który nurt wybrać? Nie musisz

W Hedepy stworzyliśmy test dopasowania, który pomaga znaleźć terapeutę odpowiadającego Twoim potrzebom.

Odpowiadasz na kilka prostych pytań, a my na tej podstawie pokazujemy Ci specjalistów, którzy mogą do Ciebie pasować. Nie musisz wcześniej znać różnic między CBT, Gestaltem czy terapią systemową.

A jeśli przy pierwszym terapeucie nie poczujesz tego „czegoś”? To też się zdarza. Możesz spróbować z inną osobą - na nasz koszt.