ADD: zaburzenia uwagi bez nadpobudliwości. Jakie są objawy i co możesz zrobić?

Często zdarzają ci się podobne sytuacje? Może czasem zrzucasz to na karb lenistwa albo nieudolności. W rzeczywistości jednak może chodzić o ADD, czyli zaburzenia uwagi bez nadpobudliwości.

Sam/a w domu diagnozy nie postawisz, ale rozbiegane myśli mogą być pierwszym sygnałem, że warto przyjrzeć się temu tematowi. Pokażemy ci, jak rozpoznać ADD, co to właściwie dla ciebie oznacza i co możesz zrobić dalej, aby ty lub twoje dziecko poczuli się lepiej.

Czym jest ADD?

ADD to wrodzone zaburzenie uwagi, tak samo jak ADHD. O ADHD na pewno słyszałeś/aś już sporo, ale może masz poczucie, że niezbyt odnajdujesz się w tej diagnozie.

ADD oznacza zaburzenia uwagi bez nadpobudliwości (skrót od angielskiego Attention Deficit Disorder). Opisuje dokładnie ten rodzaj trudności, gdy ciężko ci utrzymać uwagę, skupić się, planować czy odfiltrować rozpraszające bodźce, ale brakuje zewnętrznego niepokoju i impulsywności, które zwykle kojarzymy z ADHD.

Jednak ADD nie jest już dziś osobną diagnozą. Medycyna dawniej rozróżniała ADD i ADHD, dziś na poziomie specjalistycznym mówimy już tylko o ADHD, które ma kilka typów. ADD określa się więc dziś fachowo jako ADHD z przewagą zaburzeń uwagi (typ nieuważny).

Jeśli więc kiedyś pomyślałeś/aś: „Nie mam ADHD, bo nigdy nie byłem/am nadpobudliwy/a”, oto wyjaśnienie. Nadpobudliwość to tylko jedno z jego możliwych oblicz, a nie warunek. Cały ten chaos może rozgrywać się przede wszystkim wewnątrz, w głowie.

Różnice między tymi dwoma pojęciami omawiamy szerzej w artykule ADD vs. ADHD. W codziennym języku wciąż jednak często używa się określenia ADD i pozostaniemy przy nim także w tym artykule, aby łatwiej było nam je rozróżniać.

Co dzieje się w mózgu przy ADD?

Mózg osób z ADD działa trochę inaczej niż u większości ludzi. Główna różnica polega na tym, jak pracuje z neuroprzekaźnikami: dopaminą i noradrenaliną. Są one kluczowe dla funkcji wykonawczych mózgu.

Pomagają nam zacząć zadanie, utrzymać na nim uwagę, planować, opierać się rozproszeniom i pamiętać, co właśnie robimy. Kiedy sygnał dopaminy i noradrenaliny jest słabszy, funkcje wykonawcze nie mają z czego czerpać. I tak powstaje cały ten dobrze znany chaos.

Dlatego rady w stylu „musisz się bardziej skupić” albo „wystarczy chcieć” po prostu nie działają. To nie kwestia silnej woli ani lenistwa. Utrzymanie uwagi jest dla twojego układu znacznie trudniejsze.

Wyjaśnia to też paradoks, który zapewne znasz z własnego życia: przy rzeczach, które cię interesują, potrafisz skupić się na całe godziny. Ale przy nudnym zadaniu nie możesz się nawet zmusić, żeby zacząć. Ciekawość i nowość pobudzają układ dopaminowy. Jeśli ich jednak brakuje, zacząć jest dużo trudniej.

Jak rozpoznać ADD u dzieci?

Dzieci z ADD są zwykle spokojne i nie zwracają na siebie uwagi. Często patrzą w pustkę, żyją we własnym świecie i nie słyszą nas, kiedy do nich mówimy.

Łatwo rozprasza je każdy drobny bodziec, na przykład ptak za oknem albo dźwięk na korytarzu. Trudno im kończyć rozpoczęte czynności, często gubią przybory szkolne i zabawki albo zapominają o zadaniach domowych. Mogą mieć też słabszą motorykę, na przykład nie lubią rysować i brzydko piszą. Łatwo wytrącić je z równowagi, na presję reagują płaczem, lękiem albo zamykają się w sobie.

Właśnie dlatego ADD u dzieci często umyka uwadze. Dzieci z ADD nie są „niegrzeczne”, raczej ciągle gubią się we własnych myślach.

Co ciekawe, liczba dzieci z ADHD w Czechach ogólnie szybko rośnie. W ciągu pięciu lat przybyło 14% przypadków. Chłopcy są przy tym dotknięci tym zaburzeniem trzy razy częściej niż dziewczynki.

Jakie są objawy ADD u dorosłych?

U dorosłych ADD często przybiera formę skrajnej prokrastynacji i słabego zarządzania czasem. Na zewnątrz dorośli lepiej maskują objawy, ale chaos w głowie pozostaje.

Możesz na przykład ciągle się spóźniać i nie dotrzymywać terminów, odkładać zadania na później albo łatwo zaczynać się nudzić przy nieciekawej pracy. Trudno ci ustalić, od czego zacząć, więc wolisz nie robić nic. Kiedy masz na głowie za dużo, łatwo czujesz się przytłoczony/a i wpadasz w panikę.

Największą wskazówką nie jest jednak sama prokrastynacja. Jest nią raczej fakt, że objawy odczuwałeś/aś już w dzieciństwie. Ponieważ to zaburzenie wrodzone, ADD nigdy nie zaczyna się dopiero w dorosłości.

Także dorosłych z ADHD w Czechach przybywa. W 2010 roku zaburzenie było zdiagnozowane u około trzydziestu tysięcy dorosłych, piętnaście lat później już u pięćdziesięciu tysięcy.

Wypróbuj orientacyjny test na ADD

Szybki pierwszy obraz da ci orientacyjny kwestionariusz opracowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Nie istnieje jednak standaryzowany kwestionariusz przeznaczony specjalnie dla ADD, ponieważ dziś jest ono traktowane jako typ ADHD z przewagą zaburzeń uwagi.

Wypróbuj orientacyjny test na ADHD →

Traktuj go naprawdę jako orientacyjną pomoc, a nie diagnozę. To, czy rzeczywiście chodzi o ADD (czyli typ ADHD), może potwierdzić wyłącznie psycholog kliniczny lub psychiatra.

Jak diagnozuje się ADD u dzieci i dorosłych?

Na razie nie istnieje żadne badanie obrazowe mózgu ani badanie krwi, które potwierdziłoby ADD. Diagnoza to proces, ale to właściwie dobra wiadomość. Oznacza bowiem, że ktoś przyjrzy ci się dokładnie i dogłębnie.

Diagnoza ADD zwykle obejmuje:

• wywiad diagnostyczny o tym, jak trudności przejawiają się dziś i jak przejawiały się w dzieciństwie,
• kwestionariusze i skale samooceny,
• neuropsychologiczne testy uwagi i pamięci
• oraz wykluczenie innych przyczyn, takich jak zmęczenie, lęk, depresja, problemy ze snem czy nawet z tarczycą. Mogą one bowiem wyglądać podobnie.

Diagnozę ADD może postawić psycholog kliniczny lub psychiatra

Psycholog zaleci ci następnie sposób leczenia i zwykle skieruje cię do innych specjalistów (psychiatry, psychoterapeuty lub obu). Psychiatra jako lekarz może po postawieniu diagnozy w razie potrzeby od razu przepisać leki i często zaleca również psychoterapię.

Jeśli wszystkie te „psycho” zawody ci się mylą, przeczytaj nasz artykuł Psychiatra, psycholog, terapeuta: kiedy udać się do kogo? Warto wiedzieć, że jeśli chcesz uzyskać diagnozę, trzeba zacząć od psychologa klinicznego lub psychiatry.

W Hedepy mamy zespół lekarzy specjalistów, którzy oferują konsultację psychiatryczną online. Termin możesz mieć już w ciągu dwóch tygodni.

Leczenie ADD: co ci pomoże?

Kiedy całe życie nieświadomie żyjesz z ADD, odbiera ci to sporo sił. Mogą pojawiać się myśli, że „ciągle wszystko psujesz”, które podkopują twoją pewność siebie. Do tego zmagasz się z bałaganem w głowie i na biurku.

Chociaż ADD nie da się wyleczyć jak kataru (to po prostu sposób, w jaki działa twój mózg), można bardzo skutecznie złagodzić objawy i w ten sposób ułatwić sobie życie.

Leczenie ADD zwykle obejmuje:

• Psychoterapię, zwłaszcza CBT. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) należy w przypadku ADD do najlepiej przebadanych metod. Pomaga znaleźć konkretny system, jak zaczynać zadania, planować i nie dać się przytłoczyć, a jednocześnie przepracować wtórne skutki, takie jak lęk czy poczucie porażki, które nagromadziły się przez lata.
• Zmianę rytmu dnia i otoczenia. Stałe rutyny, dzielenie dużych zadań na mniejsze, przejrzyście zorganizowane miejsce pracy, budziki i przypomnienia. Samo w sobie nie rozwiąże to ADD, ale znacznie ułatwi codzienne funkcjonowanie. Psychoterapeuta pomoże ci wprowadzić poszczególne zmiany w życie.
• Leki. Według badań mogą znacznie złagodzić trudności z koncentracją i utrzymaniem uwagi. Przepisuje je jednak zawsze psychiatra i to dopiero po badaniu. To decyzja lekarska.

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że najlepsze rezultaty daje połączenie psychoterapii i leków. Zalecenie właściwego leczenia otrzymasz jednak wyłącznie od lekarza. Leki są potrzebne zdecydowanie nie każdemu, kto ma diagnozę ADD lub ADHD.

Porozmawiaj ze specjalistą o swoich podejrzeniach dotyczących ADD

Nie musisz mierzyć się z tym sam/a. W Hedepy możesz spotkać się z psychoterapeutą lub psychiatrą online, z domu, nawet już za kilka dni.

Aby ci to ułatwić, przygotowaliśmy test dopasowania: wystarczy odpowiedzieć na kilka prostych pytań, a na końcu dowiesz się, który z ponad 150 naszych zweryfikowanych specjalistów zdrowia psychicznego będzie do ciebie najlepiej pasować.